Гъизилюрт шагьаралдаса ункъо километралъ рикIкIад, Сулахъ гIурул квегIаб рахъалда буго Кироваул росу.
Гьеб буго гIи-боцIи хьихьизе квегIенаб, ах-хуралъул хIалтIабазе бигьаяб, гьава-бакъ рекъараб, бокьараб жо бижулеб, гIадамазе гIумру гьабизе санагIатаб росу. Росдал тарихалъул, гIадамазул магIишаталъул, церечIарал масъалабазул ва захIмалъабазул хIакъалъулъ бицун, Нури Нуриевас гара-чIвари гьабуна росдал бегавул Иляс Хазиевасулгун.

- Иляс, рачIаха росдал тарихалдасан байбихьилин.

— 1941 соналда Чачаналде гочинаруна ЦIумада районалъул росабазул гIадамал. Нижер Силди росдал гIадамал ккана Ведено районалъул Кироваул росулъе. 1958 соналда чачаназе изну кьуна тIадруссине. Гьебмехалда нижерги рес букIинчIо гьезул ракьалги минабиги эркен гьаричIого ва Дагъистаналде гочинчIого. ГIемерисел гочана магIарухъе, цо бутIа чIана жакъа росу бугеб бакIалда. Гьеб заманалда гьанир рукIана хъошахъ гIумру гьабун ругел дагьалго гIурусал. Нижераз Кироваул абун цIарги лъуна росдада. Сергей Киров кколаан революционер, политикияв хIаракатчи ва Кироваул абураб цIар ккола гьесул хIурматалда лъураб.

- Чан цIараки бугеб росулъ, щиб миллаталъул чагIи гIумру гьабун ругел?

— Жакъа росулъ гIумру гьабун ругел чагIазул 98 процент ккола ЦIумада районалъул чагIи, хутIарал — батIи-батIиял районазул росабалъа рачIарал гIадамал. Росулъ буго 920 цIараки, гIадамазул къадарин абуни 4000 чиясде бахуна. Гьаб буго гIумру гьабизе санагIатаб бакI, гьединлъидал бизнес гьабизе заманалъ ани гурони, гьаниса гочун, цоги бакIалде щивго унаро.
Гьанире гочарал тIоцересел соназда гIезарулаан овощал, хадур гьел ругьунлъана, жидецаго гIезабураб цIоросаролъул мугьалъул чIер бичун бизнес гьабизе, заманалдасан лъугьана малинаги гIезабун, гьеб бичизе. Жакъа киназго ралел руго теплицаби, парникал, гIезарула овощал.

Гьединго гьаниб букIана "Темираульский" абун кормосовхоз-миллионер. 1992 соналда гьеб биххана. Совхозалъул ракь гIадамазе бикьана: росдал щивав чиясе лъикIаб ракь бугеб бакIалда щвана 30, къадараб ракь бугеб бакIалда — 50 сотых. Доб совхозалъул хутIараб жо буго 30 чи хIалтIулеб "ЦIумада" абулеб СПК.

Росулъ буго 21 фермерлъиялъулаб магIишат. Гьез гIезабула гIодокари, пихъ, овощал. Фермеразул буго гIага-шагарго 900 чIегIерхIайван ва 1000 гIи-цIцIе, руго батIи-батIиял хIанчIи хьихьулел КФХялги. Масала, гIи-боцIи гIезабун лъикIаб хайир щолел фермерлъиялъулал магIишатал руго МухIамадов ПатахIил ва МухIамадов Давудил.

- Щиб ишалда ругел гIолохъаби, гьекъолдиялъул, наркотикал хIалтIизариялъул, гъалмагъир гьабиялъул рахъалъ гIарз бугищ?

— Нижер руго хIалтIулел гIолохъаби, гIемерисез ракь хIалтIизабун гьабула бетIербахъи. Росдал гIолохъаби цIакъ машгъуллъун руго спорталде. Эркенаб заманалда гIемерисел хьвадула росдал спорткомплексалда кIиго сменаялде рикьун хIалтIулел батIи-батIиял спортивиял секциязде.

Нижер росулъа вахъана дунялалъул 12 чемпион, Россиялъул ва Дагъистаналъул гIемерал чемпионал. НижергIан спорт бокьулел ва гьелда тIадчIарал гIолохъаби ругеб росу республикаялдаго батиларо. Къогоялдасаги цIикIкIун сон буго росулъ гьекъолеб ва цIалеб жо бичизе гьукъаралдаса.

- Росабалъ гIадамал, инвалидлъиги гьабун, лъималазул пособиеги кун, хIалтIудаса нахъе кIанцIун руго. Нужехъе щун бугищ гьеб "унти"?

— ХIалтIудаса хIинкъулел ва хIарамаб гIарац квине нахъе къаларез гьабула гьереси-инвалидлъи. Кироваул росу буго магIишат гьабизе бигьаяб бакI, кироваулалъулалги руго хIалтIи гьечIого чIезе кIоларел чагIи. Гьелъги батила, нижер росулъ хIакъикъиял инвалидалги цIакъго дагь ругел. ВТЭКалъ инвалидлъи чIезабурав росулъа чияс гьелдаса инкар гьабиялъулцин хIужа ккана.

- Бегавуллъун вугеб заманалда росдае щиб гьабун бажарараб, церелъурал масъалаби кинал ругел?

— Анлъабилеб сон буго дир гьаб хъулухъалда. Ахираб лъабго соналда жаниб гьабуна росулъ гIемерисеб хIалтIи. Гьелги ДРялъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповасул ва Гъизилюрт районалъул бетIер МухIамад ШагIбановасул кумекалдалъун. Гьел соназда бана цIияб лъималазул ах, росдал администрациялъул мина, капиталияб ремонтги гьабун къачIана ФАП.

Росдал кIиябго рахъалдасан чвахулеб буго Сулахъ ва ГьитIинаб Сулахъ гIорал. Цересел соназул ихдал гIорал щведал, лъим кIанцIун, хвезарулаан ахалги, хурзалги, гIадамазул минабиги. Лъим кIанцIизе хIинкъи бугебщинаб гIурул рагIалалъул микьго километралъул манзилалда дамбаби рана. Росдал анкьго къватIалде хъил тIуна, микьго къватIалда, басралъарал газалъул рогIралги хисун, цIиял лъуна. Ток гIоларого, гIадамазул гIарзал рукIунаан. Лъабго трансформаторги лъун, гьеб масъалаялъеги ахир лъуна.

Росдалго чIухIилъун лъугьана цIияб спорткомплекс. Гьениб буго щуго батIияб спортивияб секциялъе хасал залал, мини-футболалъе кIиго майдан. Щибаб залалда кIиго сменаялъ тIоритIула тренировкаби, щибаб залалде хьвадула 40-50 гIолилав. Росулъ тIоритIулел киналго хIалтIабазулъ жамагIаталъ жигараб гIахьаллъи гьабула. Гьелъие нугIлъи гьабулеб кIиго мисалги бачина. ХIукуматалде ккечIого, гIолохъабаз росдал ракьалдаса чвахулеб кIиябго гIоралда тIад бана 11 кьо. ЦIакъ тату хвезабун букIана хабал ругеб бакIалде лъим чвахулеб букIиналъ. Ракьул 1000 машина чIехьана гьенибе ва гьеб масъалаялъеги ахир лъуна.

- МагIарухъ бугеб росдалгун гьоркьоблъи бугищ?

— Къварилъиялъулъги гIатIилъиялъулъги цоцада аскIор рукIуна, цадахъ тIоритIула спортивиял къецал ва хIухьбахъиялъул тадбирал. Силдире нухал гьарулел рукIин буго ниж рохараб хIалтIи, кватIичIого рес букIине буго ризго гIагарал чагIазухъеги умумузул хабадеги щвезе ине.

- ГIатIиракьазда ругел росабазул жамагIатазул гIарз букIуна ракьал гIоларого ругин, гIолохъанал хъизамазе минаби разе кьезе ракьал гьечIин абун. Нужехъ кин бугеб?

— Росдал щивав чиясе, 30-50 сотых хIисаб гьабун, ракьал кьун руго. Гьенир рала минаби. Масала, дир хъизамалъул анкьго чиясе щвана лъабгогун бащдаб гектар ракьул. Бихьулеб букIахъе, гьеб рахъалъ масъала гьечIо.

- Цебе Кироваулалда диналда гьоркьоб рикьи сабаблъун тунка-гIуси ва дандеккунгутIи букIана. Жакъа кин бугеб?

— Дагъистаналъул бетIер Рамазан ГIабдулатIиповги Динияб идараялъул муфти АхIмад-хIажи ГIабдулаевги рачIун, жамагIат данделъиялде ахIана, бичIчIизабуна лъугьун бугеб ахIвал-хIал хIехьезе бегьиялдаса ун бугеблъи. Жакъа нижер росулъ гьеб рахъалъ гIодобе биччараб хIал буго. Гьеб масъалаялде тIаде ракь хъвараблъун рикIкIине бегьула.

- Росаби кьишниялдаса рацIцIад гьаризе бажаруларогойин абун, бегавулзабазе бадибчIвай гьабичIого толаро. Нужер росулъ саламатаб рацIцIалъи батана…

— Щибаб рузман къоялъ Гъизилюрталдаса бачIуна кьишни бакIарулеб машина. Кьишни чIехьола Стальск росдал ракьалда бугеб полигоналде.

- Киналха ругел росулъ гьаричIого гIоларел хIалтIаби?

— Нижер гIадаб, лъелги, газалъулги, нухазулги, токалъулги къварилъи гьечIеб росу Дагъистаналда къанагIатги батиларо. Гьеб буго Гъизилюрт районалъул бетIер МухIамад ШагIбановасдаса нижее щвараб баракат. ЖамагIаталъулго баркалаги буго гьесие. Ургъараб мехалда, жакъа нижер росулъ тIуразаричIого гIоларел чIахIиял масъалаби хутIун гьечIо. Амма ниж гIодоре риччан чIезе бегьуларо. БачIунеб хаслихъе Бабаюрталде унел рогIраздаса росулъе бачине буго гьекъолеб лъел мухъ, цIияб ФАП базе хIадурун буго проекталъулабгун сметаялъулаб документация, цIияб школа баялъул хIалтIи буго цебечIун. Гьеб лъабабго масъала тIубазабун бажарани, нижее лъезе бегьула щуйил къимат.