Дагьал церегIан къоязда ДРялъул Туризмалъул ва халкъиял художествиял махщелазул министерствоялъул сайталда лъун бугоан жанисеб ва къватIиса туризмалъул рахъалъ бищунго лъикIаб проект гIуцIиялъул конкурс тIобитIулеб бугин абураб лъазаби. Конкурсалда бергьаразул проектал гIумруялде рахъинаризе гIарцудалъун кумек гьабизе буго Россиялъул Туризмалъул министерствоялъ, хъвалеб буго ПатIимат СултIанмухIамадовалъ.

ДРялъул Туризмалъул ва халкъиял художествиял махщелазул министерствоялъ тIобитIараб данделъиялда гьединго бицун букIана 2017 соналда Дагъистаналъе 255,7 миллион гъуруш щвезе бугин федералияб бюджеталдаса, республикаялъги микьго миллион гъуруш биччалеб бугин хIухьбахъиялъул туризмалъул кIиго бакI базе. Гьел ккола Гъизляр районалда бугеб "Меседил салул гохIал" ва Дербент районалда бугеб "Меседил сали" хIухьбахъиялъул бакIал. Амма туризмалъул рахъалъ республикаялда цебе унеб жо бихьулеб гьечIо.

Росстаталъул баяназда рекъон, улкаялдаго бищунго гIемерал, маданияб ирслъун хутIарал, туристазда бихьизабизе бегьулеб 6475 бакI буго Дагъистаналда.

Туристазда бихьизабизе жоги гIемер бугони, щайха республикаялде, цогидал регионазде яги улкабазде гIадин, туристал рачIунарел? Гьайгьай, туристазе дандекколел шартIал гьечIолъи гьеб тIолгороссиялъул унти буго, шартIал чIезаризе кканиги гIемераб заманги гIарацги къваригIуна, амма гьел шартIал чIезарун хадурги рачIинадай республикаялде туристал?
Туристазул кумекалдалъунищ экономикаялъулаб бутIа хIисабалда туризм цебетIезабизе бугеб яги хIухьбахъиялъе лъикIал шартIал гIуцIунищ туристал Дагъистаналде цIазе кколел?

Анищал, хьулал ва хIакъикъат

Туристал рачIине ккани, лъикIал шартIал къваригIунин рикIкIунеб буго гIемерисез. Гьел шартIал чIезаризе бажарунгутIи гуреб, цоги гIунгутIи гьечIин туризм цебетIеялъеян рикIкIунеб буго гьеб иш тIаде кколеб министерствоялъги.

2016 соналда Дагъистаналде 472000 турист вачIун вукIун ватани, республикаялъул 220 километралъул пляжазда 11 миллион турист къабул гьавизе рес бугин, гьебмехалда 40000 чиясе хIалтIи щвезеги рес бугин абуна Дагъистаналъул спортивияв комментатор Рамазан Рабадановас, исана ДГУНХялъул экономикаялъул, политикаялъул ва социологиялъул гIелмиябгун цIех-рехалъулаб управлениялъул институталда тIобитIараб, туризмалъул хIакъалъулъ бицунеб данделъиялда. ЛъикIаб анищ буго, амма щив вачIине вугев Дагъистаналде? ГIадатияб къагIидаялъ рачIуна хIинкъи гьечIел туристал яги Дагъистаналда гьудул-гьалмагълъи бугел гIадамал.

© РИА Новости, С. Алиева
Каспий

Дагъистаналде бищунго гIемер туристал рачIуна роол заманалда. Гьединлъидал пляжалъулаб туризм рикIкIуна бищунго хайир цIикIкIараб рахълъун. Ралъад чорок гьабичIого тани, щвелаан гьеб пайдаги. Аслияб къагIидаялъ республикаялда цебетIезе рес буго жанисеб туризм. Амма Россиялъул цогидал шагьаразде рачIарал Дагъистаналъул гIолилазул хасият бихьун, нилъер республикаялде гьоболлъухъ рачIинецин бокьулеб гьечIо туристазе. Дагъистаналъул лъикIаб гуреб хасият бихьизабизе СМИязги хIаракат бахъулеб буго. Интернет-сурсатазда цIех-рех гьабидал, цо-цояз абулеб буго, Дагъистаналъул чорокал пляжаздейищ рачIинелан, цогидаз абулеб буго гьенир гIалхулал гIадамал рагIулин, лъабабилел хIинкъулел руго регионалда бугеб ахIвал-хIалалдаса.

Жанисеб туризм

Республикаялъул хIакъалъулъ рицунел цо-цо харбазухъ балагьичIого, гIарац бугони туризм цебетIезе рес бугищ Дагъистаналда? Гьеб суалалъе жаваб жалго туристаз ва туроператораз гIадин якъинго лъица кьелеб? ГьабсагIат республикаялда туризмалъул бугеб ахIвал-хIалалъул нижеца цIех-рех гьабуна. Щвана цо-цо нилъерго гидазухъе ва кIалъана республикаялде гьоболлъухъ рачIаразда.

Ахирал соназда Дагъистаналъул туризмалъул рахъ дагьаб цебегIан туркIанин абизе бегьула. Интернет-сурсатазул кумекалдалъун цо-цояз нилъер республикаялъул тIабигIаталъулги маданияб ирсалъул бакIазулги суратал ва видеороликал лъолел руго социалиял гьурмазда. Гьедин лъилго кумек гьечIого, жалго лъугьун цо-цо фотографазги ва жидерго ватIаналъул тарих ва маданият цIунизе бокьаразги туристалги республикаялда къабул гьарулел руго, нилъерго гIадамазеги экскурсиял тIоритIулел руго. Гьелдаго цадахъ гьез дагь-дагьккун рагьулел руго жидерго фирмабиги. Абизе бегьила цо-цояз гIицIго бизнес гьаби гуребги ватIан бокьиялъги гьабулеб бугин гьеб хIалтIиян.

Тимур АхIмадовасги, турфирмаги гIуцIун, 2012 соналдаса нахъе байбихьана гIадамал республикаялъул батIи-батIиял росабалъе рачине. Республика тун къватIирехунги гьарула гьес сапарал. Тимурил рагIабазда рекъон, аслияб къагIидаялъ Дагъистаналда цебетIураб буго жанисеб туризм, гьелги ккола нилъерго республикаялда гIумру гьабун ругел гIадамал. Улка тун къватIирехун унел ругониги, жанисеб туризм бугониги, Тимур АхIмадовасул турфирмаялдасан сапарал гьарулел туристазул 95 процент ккола дагъистаниял.

Нилъер гьаниб туризм цебетIезе ккани, цин аслиял шартIалгIаги къваригIунин рикIкIунеб буго Тимурица.
"Дагъистаналда туризм цебетIезеги росабалъе маданияб ирсалъул бакIазде ралагьизеги ине ккани, нухал лъикIал гьечIо. ГьечIо туристасе дандекколел гIадал лъикIал шартIал чIезарун, цIакъго дагь руго гьалбадерил рукъзал, ругездаги хIажатал шартIал чIезарун гьечIо. Цебеялде данде гьанже республикаялда хIинкъи гьечIолъиялъул рахъалъ ахIвал-хIал дагьабго лъикIаб рахъалде хисулеб бугониги, жакъа къоялдаги Дагъистаналде рачIине хIинкъулел руго туристал. Гьез абула, жидее тIаде гIарацги кьун, гIодобиччараб ва гIумру гьабиялъе лъикIал бакIазде инего бокьулин хIухьбахъиялъе", — ян бицана Тимур АхIмадовас.

Жидерго росулъ гьалбал къабул гьариялдаса туризмалъул пиша байбихьана ахираб заманалда цебетIураблъун рикIкIунеб турфирмаялъул нухмалъулев Расул Куртаевасги. ГIарцул устарзабазул цIар рагIараб Кубачи росулъе туристал къабул гьарулаан ва умумузул къагIидаялъ гьоболлъи гьабулаан гьезие цеве гьеб росдал бетIерлъун вукIарав Куртаевас. Гьелдаса нахъе гьес рехун течIо туристалги, ва абуна гьоболлъиялъухъ гIарац босулеб къагIида букIунарин жидерилан. Расулица гIарац босула цогидал бакIазде туристал рачаралъухъ. Гьал къоязда гьес къабул гьарулел руго машгьурав сапарчи Михаил Кожуховги гьесул къайицадахъал туристалги. Росулъ гьалбадерил рукъ гьечIолъиялъ, сордо базе рачIарал туристал жиндирго гIагарлъиялъул рукъзабахъе рикьулел руго Расулица.

"НекIсияб, 115 маданияб ирсалъул памятник бугеб росулъе туристал рачIине ккани, гьечIо мадарал нухал, сордо базе гьалбадерил рукъги гьечIо. ДРялъул культураялъул ва гьединго туризмалъул ва халкъиял художествениял махщелазул министерствабазул рахъалдасан квербакъиги щолеб гьечIо. ГIарац гьечIилан абулеб буго. Туризм цебетIеялъе гIоло лъабгониги проект гIуцIун букIана дица ва гьел рихьизарун рукIана гранталъе. Амма цонигияб къабул гьабичIо", — ян бицана Расул Куртаевас.

Цогидазде дандеккун

Туризмалъул рахъалъ лъикIал хIасилал ва церетIеял ругел улкабигун дандекквезин Дагъистаналъул туризм. Мисалалъе босани, Гуржистан. Нилъер республикаялдасаги гIемерал турал тIоритIула гьенире. 50,300 кв. км бугеб ва 3,041млн чияс гIумру гьабулеб бугеб Дагъистаналде лъагIалида жанив 470000-ялдаса цIикIкIун турист вачIуна. 57, 200кв.км манзилалда 3,72 млн чияс гIумру гьабулеб Гуржистаналъ лъагIалида жанир къабул гьавула 6350825-гIанасев турист. Хайирги букIинарищха гьелда рекъараб. Гьединаб батIалъиялъе гIилла щиб?

Гуржистаналде туристалгун гIемер хьвадулей ва чанго моцIица гьений хIалтIулейги йикIарай "ХIакъикъат" газеталъул мухбир Мадина ХIажимаевалъ гьадин бицана, гьеб улкаялда туризм цебетIеялъул ва Дагъистаналда гьеб рахъ лъикIлъиялъе гьабизе бегьулеб хIалтIул хIакъалъулъ.

"Гуржистаналде дандеккун нилъер республикаялъул туризм нахъеккеялъе чанго гIилла буго. ТIоцебесеб иргаялда, Дагъистан информациялъулаб рахъалъ лъикI бихьизабулеб гьечIо, нилъецагоги республикаялде турист ахIиялъе информациялъулаб рахъалда тIадчIей гьабулеб гьечIо. Киса-кибего тIобитIун бугелъул Дагъистан хIинкъи бугеб бакIлъун. Республикаялда гьеб рахъ лъикIлъулеб бугониги, гIадамазда гьоркьор хIинкъарал харбал хутIулел руго. Туризмалъул рахъалъул инфраструктура цебетIураб гьечIо. Республикаялда туризм цебетIеялъе ресал гIемер руго, амма инвесторал рачIиналъул рахъ щвалде щвараб гьечIо. Гуржистаналдайин абуни, инвесторазе лъикIал ресалги шартIалги руго чIезарун. Лъабабизеги, туризмалъулаб бизнесалъе дандекколеб сервисги гьечIо, гьеб махщалие хIадурарал гIадамалги дагьал руго. Ва бищунго кIвар бугеб суал — жанисеб туризмалъул маршрутазда рекъон туристал щолел маданияб ирслъун кколел бакIал къачIангутIи", — ян рикIкIунеб буго Мадинаца.